Rice and Ritualsข้าวและพิธีกรรม


  <!--:en-->Rice and Rituals<!--:--><!--:th-->ข้าวและพิธีกรรม<!--:--> Rice is the staple food that related to lifestyle of Thai people since ancient times. Rice growing have earned through the wisdom that has been linked to the belief that there is mother goddess living in rice which is Siamese rice goddess (Mae Pho Sop). This belief has led to the customs and rituals associated with farming and way of life of farmers which is based on faith and respect for nature. If the rice is treated with great care, Richness would come to family and community. Therefore, agriculture not only plant the seed, but also keeping on traditions and beliefs from the past until present.ข้าวเป็นอาหารหลักที่มีความเกี่ยวพันกับวิถีชีวิตของคนไทยมาแต่สมัยโบราณกาล การปลูกข้าวโดยเกษตรกรได้มีการสั่งสมผ่านภูมิปัญญาที่ได้ถูกเชื่อมโยงสู่ความเชื่อที่ว่า ข้าวมีเทพธิดาประจำอยู่ คือแม่โพสพ และความเชื่อนี้ได้นำไปสู่ประเพณีและพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับการทำนาและวิถีชีวิตของชาวนา ซึ่งตั้งอยู่บนพื้นฐานความเชื่อและความเคารพต่อธรรมชาติ หากต้นข้าวที่ปลูกได้รับการปฏิบัติเอาใจใส่ที่ดี ก็จะสร้างความสุขสมบูรณ์ให้กับครอบครัวและชุมชน ฉะนั้นการทำเกษตรจึงมิใช่การปลูกเพื่อให้ได้ผลผลิตเพียงเท่านั้น แต่ยังเป็นการสืบสานประเพณีและความเชื่อจากอดีตมาจนถึงปัจจุบัน
Since agriculture is a profession of Thai society, people is feed by rice. There are many rituals related to rice in Thailand but with the same aim that is to fertility and to worship holy thing that protects all crop. Therefore, all rituals reflect the faith and wisdom of local people in an attempt to communicate with the supernatural.เนื่องจากการทำเกษตรกรรมเป็นอาชีพที่อยู่คู่กับสังคมไทยมาแต่ช้านาน ข้าวจึงเปรียบเสมือนผู้หล่อเลี้ยงชีวิตมนุษย์ พิธีกรรมที่เกี่ยวกับข้าวในสังคมไทยจึงหลากหลายแต่มีจุดมุ่งหมายเดียวกันคือ เพื่อความอุดมสมบูรณ์และเคารพบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่คุ้มครองต้นข้าว ดังนั้น พิธีกรรมทั้งหมดได้สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อและภูมิปัญญาของชาวบ้านในการพยายามที่จะติดต่อกับอำนาจเหนือธรรมชาติ พิธีกรรมต่างๆ ที่เกี่ยวกับข้าวจะเกี่ยวข้องความเชื่อเรื่องแม่โพสพซึ่งเชื่อว่าเป็นเทพเจ้าที่คอยดูแลรักษาพืชพันธุ์ธัญญาหารต่างๆ ให้อุดมสมบูรณ์ แม่โพสพไม่ต่างจากมนุษย์ที่ต้องการความรักความเอาใจใส่ชาวไร่ชาวนาต้องหมั่่นดูแล และต้องมีความกตัญญู เคารพนับถือแม่โพสพ ตามความเชื่อว่าแม่โพสพเป็นคนขวัญอ่อน ฉะนั้นต้องมีกิริยาและพูดจาอ่อนน้อม เพราะถ้าหากทำเสียงดังจะทำให้แม่โพสพหนีไป ส่งผลให้ไร่นาแห้งแล้ง ชาวบ้านอดยากกันหลายปี เวลาติดต่อกับแม่โพสพควรมีความสุภาพอ่อนโยน
The rituals related to rice would connect to Mae Pho Sop which believe to be the God who take good care of various cereal crops. Mae Pho Sop is not different from human who needs love and care.The farmers have to take good care with respect and gratitude. Based on the belief that Mae Pho Sop is nervous, therefore we must keep humbly. Lound noise would chase away Mae Pho Sop and rice fields would become barren. So, when contact with the mother goddess of grain, we should be polite.นอกจากการบูชาแม่โพสพแล้ว ยังมีอีกหลายพิธีกรรมที่จัดขึ้นระหว่างการปลูกข้าว พิธีกรรมข้าวจัดขึ้นอย่างต่อเนื่องตลอดปีตามลำดับการเพาะปลูกข้าว โดยช่วงที่สำคัญที่สุดจะอยู่ระหว่างหลังการเก็บเกี่ยวผลผลิตและก่อนเริ่มฤดูกาลใหม่ พิธีกรรมข้าวมี 4 ขั้นตอน ดังต่อไปนี้  
  1. พิธีกรรมก่อนการเพาะปลูก มีวัตถุประสงค์เพื่อบวงสรวง บูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์หรือบรรพบุรุษให้คุ้มครองป้องกันภยันตรายแก่ชีวิตและทรัพย์สิน ให้มีความสวัสดิมงคล มีความอุดมสมบูรณ์ ขอโอกาสและความเชื่อมั่นในการดำรงชีวิตในรอบปีนั้น ๆ อาทิ พิธีเลี้ยงขุนผีขุนด้ำ พิธีแห่นางแมว เทศน์พญาคันคาก สวดคาถาปลาช่อน พิธีปั้นเมฆ พิธีบุญบั้งไฟ พิธีบุญซำฮะ
  2. พิธีช่วงเพาะปลูก มีเป้าหมายเพื่อบวงสรวงบนบาน บอกกล่าว ฝากฝังสิ่งที่เกี่ยวข้องกับข้าวหรือการเพาะปลูกแก่เทพเจ้าหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ขอให้การเพาะปลูกข้าวดำเนินไปได้ด้วยดี ปราศจากอันตรายต่างๆ อาทิ พิธีแรกไถนา พิธีเลี้ยงผีตาแฮก ตกกล้า พิธีแรกดำนา พิธีปักข้าวตาแฮก พิธีปักกกตาแฮก
  3. พิธีกรรมเพื่อการบำรุงรักษา เพื่อให้ข้าวงอกงาม ปลอดภัยจากสัตว์ต่างๆ หนอนเพลี้ย พิธีกรรมประเภทนี้ จัดขึ้นในช่วงระหว่างการเพาะปลูกจนกระทั่งเก็บเกี่ยว อาทิ พิธีไล่น้ำ พิธีปักตาเหลว พิธีสวดสังคหะ พิธีรับขวัญแม่โพสพ พิธีไล่หนู ไล่นก ไล่เพลี้ย ไล่แมลง และอื่นๆ โดยใช้น้ำมนต์ ผ้ายันต์ ภาวนาโดยหว่านทราย หรือเครื่องราง
  4. พิธีกรรมเพื่อการเก็บเกี่ยว-ฉลองผลผลิต เพื่อให้ได้ผลผลิตมาก และเพื่อแสดงความอ่อนน้อมกตัญญูต่อข้าว ตลอดถึงสิ่งที่เกี่ยวข้อง พิธีกรรมประเภทนี้ จัดขึ้นในช่วงฤดูกาลเก็บเกี่ยว อาทิ พิธีรวบข้าว พิธีแรกเกี่ยวข้าว พิธีเชิญข้าวขวัญ พิธีวางข้าวต๋างน้ำ พิธีปลงข้าว พิธีขนข้าวขึ้นยุ้ง พิธีตั้งลอมข้าว พิธีปิดยุ้ง พิธีเปิดยุ้ง
In addition to the worship of mother goddess of grain, there are many ceremonies held during the rice cultivation. The most important period will be in the post-harvest and before the new season. Four steps of the ceremony are as following,
  1. The purpose of the ritual before planting is to worship holy thing or ancestor to protect from the dangers to life and property, to have confidence in life such as Khun Dam Ghost Ceremony, cat parade ceremonial, Phraya Khun Kark sermon, rocket festival.
  2. Planting ceremony held with the propose to sacrifice a notification about rice cultivation to the gods or sacred so that the cultivation of rice would go well such as the first plowing ceremony, transplant rice seedlings, Pee Ta Hak ceremony.
  3. Ritual for maintenance on the propose that rice would be flourish, safety from animals, insects, worms. These rituals held during the crop until harvest such as Mae Pho Sop worship ceremony, chasing rats, birds and other insects ceremony by using holy water or talisman, pray with sand by or fetish.
  4. Rituals to the harvest – celebrated production. To get more productivity and to express gratitude to rice and what is involved. This type of ritual will be held during the harvest season.
พิธีกรรมความเชื่อเกี่ยวกับข้าว นอกจากจะมีขึ้นในสังคมตามชนบทแล้ว ยังได้ปรากฏในกลุ่มชาวเขา ซึ่งจะมีพิธีกรรมในการทำไร่นา ดังเช่นจะกำหนดวันที่สามารถทำการเผาไร่ ไม่ควรไปไร่ช่วงข้าวตั้งท้องเพราะเชื่อว่าข้าวกำลังเกี้ยวพาราสีกัน และต้องนำเงินไปผูกเอาไว้ที่ต้นข้าว เนื่องจากแม่ข้าวจะได้เก็บเงินไปใช้ หากไม่มีการผูกเงินแม่ข้าวอาจจะไม่ดลบันดาลให้ข้าวอุดมสมบูรณ์ ในกลุ่มทุกกลุ่มหรือแม้แต่พวกขิ่นก็มีความเชื่อเรื่องการปลูกข้าว ซึ่งก่อนการปลูกข้าวก็มีการสร้างตูบผีเอาไว้เพื่อเชิญผีซึ่งเคยอยู่ที่ท้องนาขึ้นมาอยู่บนตูบ เนื่องจากเวลาจะไถจะได้ไม่เป็นการรังควานผี และต้องมีการเซ่นไหว้ เพราะเชื่อว่าถ้าหากทำให้ผีไม่พอใจ จะเกิดผลเสียในการปลูกข้าว หรือถ้าหากว่าจะทำสู่ขวัญข้าวก็ต้องทำพิธีเลี้ยงผี โดยการเอาสัตว์มาสังเวยและจะปิดตาเหลวเอาไว้ ตาเหลวเป็นสัญลักษณ์ของการป้องกันและบอกขอบเขต ไม่ให้สัตว์ป่าต่างๆ มาทำลายข้าวในไร่ ทั้งยังมีกฎหมายลงโทษคนที่ไปทำมิดีมิร้าย รวมถึงช้าง ม้า วัว ควาย ที่ไปละเมิดทำให้ไร่นาข้าวปลาเสียหาย ทั้งยังมีกฎหมายบัญญัติไว้ว่า ให้ทำบัตรพลีดีไหว้หรือว่าต้องเซ่นไหว้ เพราะไม่ใช่เพียงแต่ว่าเป็นการลงโทษคนที่ละเมิดทำข้าวเสียหายเท่านั้น แต่ว่าเป็นลักษณะของความอุบาทว์หรือสิ่งที่ทางเหนืออาจเรียกว่า “ขึด” กล่าวคือ ถ้าหากทำให้ท้องนาเสียหาย ไม่ใช่เพียงแต่จะก่อความเดือดร้อนให้เจ้าของนา ยังก่อให้เกิดความอุบาทว์วิปริต เพราะฉะนั้นเพื่อกันความเสียหายของชุมชนจึงออกกฎหมายบังคับให้ทำบัตรพลีดีไหว้
Rice is the staple food in Thailand but now divinity of rice is decreased due to environmental changes and the new techniques to help accommodate the farm. As a result, rituals, beliefs gradually faded. Although rice rituals was about to be volatile, but all of us who are consumers can express gratitude to Mae Pho Sop by recognizing the value of rice and not to waste grain. Moreover, promote agriculture as a contribution to the development of Thai society.ข้าวเป็นพืชที่ศักดิ์สิทธิ์และเป็นอาหารหลักของคนไทย แต่ในปัจจุบันข้าวกำลังถูกทำให้หมดความศักดิ์สิทธิ์ลง ทั้งนี้เนื่องมาจากสภาพแวดล้อมและการเปลี่ยนแปลงต่างๆ ที่เกิดขึ้น ระบบเทคโนโลยีสมัยใหม่เข้ามาช่วยอำนวยความสะดวกแก่เกษตรกร ส่งผลให้พิธีกรรมความเชื่อที่เคยมีความหมายค่อยๆ เลือนลาง พิธีกรรมที่เกี่ยวกับข้าวจึงพบเห็นได้ยาก แม้ว่าพิธีเกี่ยวกับข้าวจะถูกลบเลือนแต่เราทุกคนที่เป็นผู้บริโภคข้าวสามารถ จะแสดงความกตัญญูต่อแม่โพสพโดยการตระหนักถึงคุณค่าของข้าว ไม่กินทิ้งกินขว้าง และส่งเสริมให้การเกษตรกรรมเป็นส่วนช่วยในการพัฒนาสังคมไทย

Rice and Ritualsข้าวและพิธีกรรม


Filled under: Chiangmai


CONTACT THAIIS


THAI INTERACTIVE STUDIO COMPANY LIMITED E-mail: info(a)thaiis.co.th Web: thaiis.com Cell: +66 8 5040 0555
Post Address THAI INTERACTIVE STUDIO COMPANY LIMITED 239 CMU Art Museum, Nimmanhaeminda Road, Suthep, Muang, Chiang Mai 50200 THAILAND
THAIIS ON GOOGLE+
THAIIS ON FACEBOOK